Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong nhiều lĩnh vực, trong đó giáo dục là một trong những lĩnh vực chịu tác động rõ rệt nhất. Từ hỗ trợ học tập cá nhân hóa, chấm điểm tự động đến gợi ý nội dung học phù hợp, ứng dụng AI trong giáo dục đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao chất lượng dạy và học.
Tuy nhiên, song song với lợi ích, một vấn đề đáng lo ngại đang dần xuất hiện, đặc biệt ở lứa tuổi học sinh – sinh viên: nguy cơ lười tư duy khi quá phụ thuộc vào AI. Nếu không được định hướng đúng, AI có thể vô tình làm suy giảm khả năng suy nghĩ độc lập, phản biện và sáng tạo của người học.
Ứng dụng AI trong giáo dục đang thay đổi cách dạy và học
Các nền tảng học tập trực tuyến sử dụng AI để phân tích năng lực người học, từ đó cá nhân hóa lộ trình học tập. Ảnh ST
Hiện nay, AI đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong giáo dục dưới nhiều hình thức. Các nền tảng học tập trực tuyến sử dụng AI để phân tích năng lực người học, từ đó cá nhân hóa lộ trình học tập. Công cụ AI có thể gợi ý bài tập phù hợp, phát hiện điểm yếu kiến thức và hỗ trợ giải đáp thắc mắc gần như tức thời.
Trong môi trường đại học và giáo dục nghề nghiệp, AI còn được dùng để hỗ trợ nghiên cứu, xử lý dữ liệu, mô phỏng tình huống và đánh giá kết quả học tập. Đối với giáo viên và nhà trường, AI giúp giảm tải công việc hành chính, tăng hiệu quả quản lý và hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy.
Nhìn từ góc độ tích cực, ứng dụng AI trong giáo dục mang lại khả năng tiếp cận tri thức nhanh hơn, học tập linh hoạt hơn và mở rộng cơ hội học tập suốt đời cho người học.
Bài toán lười tư duy: Khi AI làm thay phần suy nghĩ của người học
Vấn đề nảy sinh khi AI không còn đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, mà dần trở thành “người làm thay” cho học sinh, sinh viên. Ảnh ST
Vấn đề nảy sinh khi AI không còn đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, mà dần trở thành “người làm thay” cho học sinh, sinh viên. Với khả năng tạo văn bản, giải bài tập, lập luận logic chỉ trong vài giây, AI khiến không ít người học lựa chọn con đường ngắn nhất: sao chép kết quả thay vì tự suy nghĩ.
Ở lứa tuổi học sinh – sinh viên, tư duy phản biện và khả năng tự học là những năng lực cốt lõi cần được hình thành. Việc quá phụ thuộc vào AI có thể khiến người học quen với việc nhận đáp án sẵn có, giảm khả năng phân tích vấn đề, lập luận và sáng tạo. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo và năng lực thực tế của người học khi bước vào thị trường lao động.
Đối với giáo viên và nhà trường, đây là thách thức lớn trong việc đánh giá năng lực thật của người học, khi ranh giới giữa “tự làm” và “AI làm hộ” ngày càng khó phân biệt.
Ứng dụng AI trong giáo dục cần đi kèm kiểm soát và định hướng
Giáo viên cần thay đổi cách ra đề, tăng các dạng bài yêu cầu tư duy cá nhân, phản biện và vận dụng thực tiễn – những yếu tố mà AI khó có thể thay thế hoàn toàn. Ảnh ST
Thực tế cho thấy, vấn đề không nằm ở bản thân AI, mà ở cách con người sử dụng công nghệ này. Ứng dụng AI trong giáo dục chỉ thực sự hiệu quả khi được đặt trong khuôn khổ kiểm soát rõ ràng và có định hướng sư phạm phù hợp.
Nhà trường cần xây dựng quy định cụ thể về việc sử dụng AI trong học tập, xác định rõ đâu là công cụ hỗ trợ, đâu là hành vi vi phạm học thuật. Giáo viên cần thay đổi cách ra đề, tăng các dạng bài yêu cầu tư duy cá nhân, phản biện và vận dụng thực tiễn – những yếu tố mà AI khó có thể thay thế hoàn toàn.
Về phía người học, việc được hướng dẫn sử dụng AI như một “trợ lý học tập” thay vì “người giải bài” là điều then chốt để tránh rơi vào tình trạng lười tư duy.
Giải pháp sử dụng AI hiệu quả, không làm mất năng lực tư duy
Để tận dụng lợi ích mà vẫn hạn chế rủi ro, giáo dục cần hướng đến việc sử dụng AI như một công cụ kích thích tư duy. Thay vì hỏi AI để lấy đáp án, người học có thể dùng AI để gợi ý hướng tiếp cận, kiểm tra lại lập luận hoặc mở rộng góc nhìn về vấn đề đang nghiên cứu.
Giáo viên và nhà trường cần đóng vai trò dẫn dắt, giúp người học hiểu rằng AI không thay thế quá trình suy nghĩ, mà chỉ hỗ trợ quá trình đó diễn ra hiệu quả hơn. Khi được sử dụng đúng cách, ứng dụng AI trong giáo dục không làm người học thụ động, mà ngược lại, có thể thúc đẩy khả năng tự học, tư duy phản biện và sáng tạo.
MITC cũng là địa chỉ đáng tin cậy đối với những bạn muốn theo đuổi học tập thực hành, với môi trường đào tạo hiện đại, giảng viên tận tâm và chương trình gắn với doanh nghiệp, đúng tinh thần mà hướng nghiệp 2026 đang hướng đến. Nếu bạn đang tìm kiếm thông tin hướng nghiệp, lộ trình học hoặc tư vấn hướng nghiệp 2026, hãy liên hệ ngay hotline: 086.929.1168 để được hỗ trợ tư vấn, hoặc liên hệ Zalo: https://zalo.me/mitcvn
Đình Phú
