Lướt Facebook, bạn vô tình bắt gặp một tin tức giật gân: “Phát hiện thực phẩm X gây ung thư”, “Ca sĩ Y vướng vào scandal Z”, hay “Chính sách mới gây bất lợi lớn cho sinh viên”… Ngón tay bạn đã vội vàng bấm nút share chưa? Trong một thế giới mà thông tin được sản xuất và lan truyền với tốc độ chóng mặt, việc phân biệt đâu là sự thật, đâu là chiêu trò ngày càng trở nên thách thức. Tin giả không đơn thuần là vài câu chuyện câu view vô thưởng vô phạt, nó là con dao hai lưỡi có thể phá hủy uy tín của một cá nhân, gây thiệt hại kinh tế, thậm chí đe dọa đến an ninh xã hội. Bài viết này không nhằm mục đích khiến bạn lo lắng, mà sẽ trang bị cho bạn 5 kỹ năng cốt lõi để tự tin “vượt bẫy” tin giả trên không gian mạng.
Tin giả là gì và vì sao nó nguy hiểm?
Hiểu một cách đơn giản, tin giả là những thông tin sai lệch, bịa đặt được cố tình tạo ra nhằm mục đích xấu: từ câu view, lừa đảo tài chính, hạ bệ uy tín tổ chức/cá nhân cho đến kích động, gây hoang mang dư luận.
Tác hại của nó lớn hơn chúng ta tưởng rất nhiều. Ở góc độ cá nhân, bạn có thể rơi vào trạng thái hoang mang, đưa ra những quyết định sai lầm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và túi tiền của mình. Ở góc độ cộng đồng, tin giả gây chia rẽ, kích động thù hằn và làm xói mòn niềm tin vào các nguồn tin chính thống. Đáng sợ hơn, với sự tiếp tay của công nghệ AI hiện đại, các sản phẩm Deepfake giả mạo hình ảnh, giọng nói, video xuất hiện ngày một tinh vi, khiến người dùng rất dễ sập bẫy nếu thiếu cảnh giác.
5 “Lá Chắn” bảo vệ bạn khỏi tin giả
Để không trở thành nạn nhân, hãy trang bị ngay 5 kỹ năng “sống còn” sau đây. Đây chính là “bộ lọc” thông tin cá nhân của bạn.
Kỹ năng 1: Truy nguồn gốc – “Bài báo này từ đâu ra?”
Trước khi tin, hãy đặt câu hỏi: Ai là người phát ngôn? Website đăng tải có uy tín không? tên miền có rõ ràng (ví dụ: .gov.vn, vnexpress.vn…) hay lại là một địa chỉ mập mờ, cố tình nhái theo các cơ quan báo chí? Bài viết có tên tác giả không và họ có phải là chuyên gia trong lĩnh vực đó?
Kỹ năng 2: Đọc kỹ, đừng chỉ “lướt tít” – “Nội dung có thực sự khớp với tiêu đề?”
Những kẻ tạo tin giả là bậc thầy giật tít. Họ thường dùng tiêu đề gây sốc để bạn nhấn vào link và chia sẻ ngay lập tức. Hãy dành thêm 30 giây để đọc hết nội dung. Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy nội dung bên trong chẳng liên quan, hoặc hoàn toàn suy diễn.
Kỹ năng 3: “Soi” dấu hiệu bất thường – “Có gì đó sai sai ở đây…”
Tin giả dù tinh vi đến đâu vẫn thường để lại dấu vết. Hãy chú ý đến: lỗi chính tả, ngữ pháp (báo chí chính thống cực kỳ khắt khe chuyện này); hình ảnh/video chất lượng thấp, có dấu hiệu cắt ghép. Bạn có thể dùng công cụ Google Reverse Image Search để tìm ảnh gốc. Đặc biệt, hãy cảnh giác với lối viết một chiều, dùng từ ngữ quá khích nhằm khơi dậy sự phẫn nộ hoặc sợ hãi.
Kỹ năng 4: Kiểm chứng chéo – “Có ai khác nói về điều này không?”
Một sự kiện lớn và có thật, chắc chắn sẽ được nhiều cơ quan báo chí lớn, kênh truyền hình quốc gia hoặc trang thông tin của Chính phủ đồng loạt đưa tin. Nếu thông tin đó chỉ xuất hiện độc quyền trên một vài hội nhóm hoặc fanpage vô danh, khả năng cao đó là tin bịa đặt.
Kỹ năng 5: Suy nghĩ trước khi chia sẻ – Chậm lại một nhịp
“Think Before You Share” – Hãy biến câu này thành nguyên tắc nằm lòng. Khi bạn lan truyền một tin tức, hãy chắc chắn 100% đó là nguồn tin thật và chính thống. Bởi vì nếu không, hành vi vô tình này có thể khiến bạn phải chuẩn bị sẵn số tiền 7,5 triệu đồng để nộp vào ngân sách Nhà nước. Theo quy định tại Điểm d Khoản 1 Điều 101 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP ngày 03/02/2020 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin, an toàn thông tin và giao dịch điện tử, hành vi “Cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt, gây hoang mang trong nhân dân” sẽ bị xử lý nghiêm khắc. Một cú click chuột thiếu trách nhiệm không chỉ làm tổn hại uy tín cá nhân mà còn có thể khiến bạn vướng vào rắc rối pháp lý lớn. Hãy là người chặn đứng tin giả, đừng làm cánh tay nối dài cho nó!
Từ công dân thông thái đến chuyên gia công nghệ tương lai
Nắm vững 5 kỹ năng trên là bước đệm vững chắc để bạn trở thành một công dân toàn cầu tự tin và bản lĩnh. Nhưng, bạn có bao giờ tự hỏi: điều gì ẩn sau mỗi cú click chuột? Ai là người xây dựng nên những “bức tường lửa” vô hình bảo vệ chúng ta? Nếu ngọn lửa tò mò ấy thôi thúc bạn không chỉ sử dụng, mà còn muốn xây dựng và bảo vệ không gian mạng, đó chính là lời mời gọi từ thế giới Công nghệ Thông tin.
Sinh viên CNTT MITC được thực hành trên hệ thống phòng máy vi tính
Và tại Trường Cao đẳng Công Thương miền Trung (MITC), chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng bạn trên hành trình biến lời mời gọi đó thành sự nghiệp vững chắc. Những ngành học tiên phong tại MITC được thiết kế để mài giũa sự tò mò của bạn thành những kỹ năng chuyên môn sắc bén. Hãy để MITC là bệ phóng cho bạn bắt đầu hành trình kiến tạo tương lai ngay hôm nay! Liên hệ ngay hotline: 086.929.1168 hoặc Zalo: https://zalo.me/mitcvn để được hỗ trợ tư vấn.
Bích Trâm
TT TS&QHDN
